Ιερά Μητρόπολις Σιδηροκάστρου
  • name
  • name
  • name

Ξενάγηση

Ἱ.Ἡσυχ. Ἀκριτοχωρίου, 2013

Ξενάγηση στὸν νέο Ἱ. Ναό

Σᾶς καλωσορίζουμε στὴν Ἱ.Μ. Τιμίου Προδρόμου, ἐδῶ στὸ Ἀκριτοχώρι Σιδηροκάστρου, κι εὐχόμαστε νὰ ἀπολαμβάνετε τὴν εὐλογία τοῦ Ἁγίου στὴν ζωή σας, προσθέτοντας στὴν εὐλάβεια καί τήν φιλομάθειά σας λίγα ἐνημερωτικὰ λόγια σχετικά μὲ τὸν ναὸ στὸν ὁποῖο βρισκόμαστε.

Ὁ ναὸς αὐτὸς ἀποτελεῖ τὸ δεύτερο καὶ νέο Καθολικὸ (δηλαδή κεντρικό ναό) τῆς Ἱ.Μονῆς.       Θεμελιώθηκε στίς 4 Ἰουνίου τοῦ 1999, ἀπὸ τὸν Παναγιώτατο Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Βαρθολομαῖο, ὅταν κατὰ τὴν διάρκεια τῆς περιοδείας του στὴν Μακεδονία τότε, διῆλθε καὶ διανυκτέρευσε στὴν Μονή.

Οἱ ἐργασίες ἀνεγέρσεως ἄρχισαν τόν Ἰούνιο τοῦ 2006 καὶ ὁλοκληρώθηκαν τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2012.

Εὔναυσμα γιὰ τὴν ἀνοικοδόμησι ὑπῆρξε ἡ εὐσεβὴς ἐπιθυμία τοῦ σεβαστοῦ μας πνευματικοῦ μας Πατρὸς καὶ ἱδρυτῆ τῆς Μονῆς, ἀρχιμανδρίτη Ἀλεξίου, Καθηγουμένου τῆς Ἁγιορειτικῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Ξενοφῶντος, ν̉ ἀφιερώσει μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ἕναν ναό στόν Τίμιο Πρόδρομο, κτισμένο ἀκριβῶς ὅπως κτίζονταν οἱ ἐκκλησίες στὰ βυζαντινὰ χρόνια. Δηλαδή ὄχι μόνον μὲ ἴδια ἀρχιτεκτονικὴ μορφή, ἀλλὰ καὶ μὲ τὶς ἴδιες τεχνικὲς καὶ τά ἴδια ὑλικά. Δυνάμει Θεοῦ, ἡ ἱερή αὐτή ἐπιθυμία ἔγινε πράξι, χάρι στήν ὑπακοή καί τό φιλότεχνο καί φιλόπονο πνεῦμα τῆς σεβαστῆς μας Γερόντισσας, Καθηγουμένης Ἰακώβης, ἐπειδή ἦταν ἀναγκαῖος γιά τήν Μονή ἕνας μεγαλύτερος ναός γιὰ νὰ ἐπαρκέσει στὸν αὐξανόμενο ἀριθμὸ τῶν προσκυνητῶν.

Ἡ ἐκκλησία ἀνήκει στόν ἀρχιτεκτονικὸ ρυθμό τοῦ Σταυροειδοῦς μετά τρούλου ἐγγεγραμένου σέ τετράγωνο ναοῦ, τό ὁποῖο (τετράγωνο) ὁρίζεται ἀπό τούς τέσσερεις κεντρικούς πεσσούς, μέ ἔντονα ὅμως τά ἐπιπρόσθετα στοιχεῖα τοῦ ρυθμοῦ τῆς Βασιλικῆς τῆς πρωτοβυζαντινῆς περιόδου ὅπως ὁ νάρθηκας μέ τόν γυναικωνίτη~ὑπερῶο (ἄνω ὄροφος), στήν δυτική πλευρά.

Ὑπάρχουν ἐπίσης πολλές παραλλαγές ἤ καί προσθῆκες, ὅπως γιά παράδειγμα οἱ χοροί. Δηλαδή τά ἡμικύκλια δεξιά~ἀριστερά, ὅπου, κατά τήν ἁγιορειτική ἀρχιτεκτονική παράδοσι, στέκονται καί ψάλλουν οἱ χοροί τῶν ψαλτῶν. Ἔτσι, συναντοῦμε ἐδῶ «μιά ἀνθολογία ἀπό τόν παράδεισο (κῆπο) τῆς βυζαντινῆς ἀρχιτεκτονικῆς παραδόσεως» κατά τόν διακεκριμένο καθηγητή Ν.Κ. Μουτσόπουλο.

Ὁ σχεδιαστής, ὁ ὁποῖος εἶναι μοναχός τῆς προαναφερθείσας Ἱ.Μ.Ξενοφῶντος, ἔχει ἐμπνευστεῖ ἀπό πολλούς βυζαντινούς ναούς καί μνημεῖα, χωρὶς ὅμως νὰ ἀντιγράφει, ἀλλ̉ οὔτε νά καινοτομεῖ. Ἔτσι οἱ κεραμοπλαστικοὶ διάκοσμοι στὴν ἐξωτερικὴ πλευρά, δηλαδή τὰ σχέδια ποὺ ἔγιναν μὲ κεραμίδια ἀνάμεσα στὶς πέτρες, εἶναι ἐμπνευσμένοι ἀπὸ σχέδια διαφόρων βυζαντινῶν ἐκκλησιῶν καί μοναστηριακῶν ναῶν: Ὁσίου Λουκᾶ Βοιωτίας, Λιβός Κωνσταντινουπόλεως, Παρηγορήτισσας καί Κόκκινης Ἐκκλησιᾶς Ἄρτας, Προφήτη Ἠλία καὶ Ἁγίας Αἰκατερίνης Θεσσαλονίκης.                            

Κατ̉ ἐξαίρεσιν, στό ἐξωτερικό νότιο τμήμα ἔχουμε ἀντιγραφή μόνο ἀπὸ ἕνα πρότυπο:           τὴν Ἁγία Σοφία Τραπεζοῦντος.

Ἐπίσης ἡ ἐξωτερική δυτική πλευρά ἀποτελεῖ πιστή ἀντιγραφή τῆς ἀντίστοιχης τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας Ἀχρίδος, ὁ ὁποῖος χτίστηκε μέ σαφῆ ἐπιρροή ἀπό τήν Ἁγία Σοφία Κωνσταντινου-πόλεως σύμφωνα μὲ τὴν τάσι τῆς ἐποχῆς νά ἐπηρεάζονται οἱ Βυζαντινές ἐπαρχίες ἀπό τὴν Βασιλεύουσα Πόλι.

Γιὰ τὴν κατασκευὴ δὲν χρησιμοποιήθηκε καθόλου σκυρόδεμα (τσιμέντο), οὔτε ἐνισχυμένο σκυρόδεμα μέ τήν προσθήκη σιδηρόβεργων, πού εἶναι ἕνα ὑλικό γνωστό καί μέ τήν γαλλική του ὀνομασία: μπετόν αρμέ ἤ ἁπλά μπετόν. Ὅπως στοὺς παλαιούς ναούς, χρησιμοποιήθηκε ὡς συνδετικὸ ὑλικό τό γνωστό μας καί ἀπό τά μνημεῖα κουρασάνι (ὑδραυλικό κονίαμα), ἕνα μείγμα Θηραϊκῆς γῆς (χῶμα ἡφαιστειογενοῦς περιοχῆς), ἀσβέστη, νεροῦ καὶ ἄμ­μου. Τὸ ὑλικὸ αὐτὸ τὸ συναντοῦμε σέ μιά συνέχεια ἀπὸ τὴν ἀρχαία Ἑλληνικὴ ἐποχή στὰ Ἑλλη­νιστικὰ χρόνια καὶ ἀπό τὴν Ρωμαϊκή καί Βυζαντινή περίοδο ὡς μερικές δεκαετίες πρίν, μέχρι τήν «ἀνακάλυψι» καί ἐπικράτησι τοῦ σκυροδέματος (τσιμέντου). Εἶναι ἀνθεκτικὸ στὸν χρόνο, τούς σει­σμούς καὶ τὶς περιβαλλοντικὲς συνθῆκες καὶ παρέχει στεγανότητα καὶ σταθερὴ θερμοκρασία.

Ὁ ναός ἀνεγέρθηκε μέ τήν αὐθεντική, ἀρχαία τεχνική. Ἀκολουθῶντας τὴν ἀρχαία καὶ βυζα-ντινὴ ἀρχιτεκτονικὴ παράδοσι, χρησιμοποιήθηκαν ὑλικὰ ἀπευθείας ἀπὸ τὸ περιβάλλον, μὲ σεβασμὸ στὴν φύσι καὶ τὴν δημιουργία τοῦ Θεοῦ· πέτρες δουλεμένες μὲ τὸ χέρι, τοῦβλα, ἄμμος, ἀσβέστης καὶ κάρβουνο γιά τήν τοιχοποιία· χῶμα, νερό, ἄχυρο, κι ἐπίσης, φαιά σχιστόπλακα ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος γιά τίς σκεπές.

Γιά τό κτίσιμο συλλέχθηκαν πέτρες τῆς περιοχῆς (πού εἶναι κατάλοιπα τῶν διαφόρων προϊ-στορικῶν γεωλογικῶν καί κυρίως ἡφαιστιακῶν διεργασιῶν πού σημειώθηκαν στήν ὀροσειρά τοῦ Μπέλλες (Κερκίνη) π.χ. σχιστόλιθος, γρανίτης βασάλτης, καί διαμορφώθηκαν ἐξωτερικά ἀπό τήν ἐπίδρασι τῶν προϊστορικῶν παγετώνων), πιό μεγάλες κάτω καί μικρότερες πρός τά πάνω ὥστε, ὅσο αὐξάνεται τό ὕψος νά μειώνεται τό πάχος τῶν τοίχων, καί ἑπομένως τό βάρος τους. Γιά τόν ἴδιο λόγο οἱ τροῦλοι κτίζονται μέ διάτρητα τοῦβλα.

Οἱ ξύλινες δοκοί πού διαπερνοῦν κάθετα τούς τοίχους ἐξισοροποῦν τά βάρη, ἐνῶ στό ἐσω­τε­ρικό τῶν τοίχων ἀντί γιά τσιμεντένια σενάζια, ὑπάρχουν παλιές σιδηροτροχιές γιά τόν ἴδιο σκοπό.

Ἡ ἐκκλησία, μέ ἐμβαδόν 500 περίπου τετραγωνικῶν μέτρων, κτιζόταν ὅλη μαζί, ἀνέβαινε σιγά~σιγά σά νά ̉βγαινε ἀπό τήν γῆ. Ἔτσι ἡ σκάλα παραδείγματος χάριν, κτίστηκε σκαλοπάτι ~σκαλοπάτι, ὅπως παλιά.

Γιά τήν διακόσμησι τοῦ ναοῦ ἀκολουθήθηκε μέ ἰδιαίτερη προσοχή ἡ βυζαντινή παράδοσι καί χρησιμοποιήθηκαν τά ἴδια ὑλικά καί οἱ ἴδιες τεχνικές, ἀντιγράφοντας ἤ ἀνασυνθέτοντας παλαιά σχέδια. Ἔτσι, οἱ πλαϊνοί ἐσωτερικοί τοίχοι εἶναι ἐπενδεδυμένοι μέ μάρμαρο ὡς ἕνα ὁρισμένο ὕψος. Αὐτή ἡ διακοσμητική τεχνική ὀνομάζεται ὀρθομαρμάρωσι καί ἦταν προσφιλής στούς Βυζα­ντι­νούς. Περίφημες γιά τό κάλλος τους εἶναι οἱ ὀρθομαρμαρώσεις τῆς Ἁγίας Σοφίας Κωνστα­ντινουπόλεως.

 Ἄλλο στοιχεῖο τῆς βυζαντινῆς διακοσμητικῆς τοῦ ναοῦ, εἶναι τά ψηφιδωτά (“mosaics”στήν διεθνῆ ὅρολογία), ἐμπνευσμένα ἀπό παλαιά σχέδια. Ἀποτελοῦν χειροποίητα ἔργα, κατασκευασμένα ἀπό μοναχό τῆς Ἱ.Μ.Ξενοφῶντος.

Ἐπίσης παραδοσιακή τεχνική βυζαντινῆς διακόσμησης εἶναι ἡ μαρμαροθέτησι καί συγκεκριμένα ἡ διακοσμητική μαρμαροθέτησι δαπέδου, δηλαδή ἡ τοποθέτησι κομμένων μαρμάρων πού διαπλέκονται στό δάπεδο σέ ποικίλους σχεδιασμούς (γνωστή μέ τόν λατινικό ὅρο «οpus secti-le»). Στόν ναό μας σχημα­τίζουν ἕναν σταυρό. Θά μπορούσαμε νά ποῦμε σέ γενικές γραμμές  ὅτι, ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο τοποθετήθηκαν τά μάρμαρα, παραπέμπει στήν Ἁγιά-Σοφιά. (Κωνσταντινούπολη).

Τέλος, οἱ κίονες (κολῶνες) πελεκημένοι σχεδόν ἐξ ὁλοκλήρου μέ τό χέρι, φαρδύτεροι στήν βάσι τους, στενεύουν πρός τά πάνω («μείωσι» εἶναι ὁ δόκιμος Ἀρχιτεκτ. ὅρος) ὥστε νά «κρα-τοῦν» τά βάρη στά ὑψηλότερα τμήματα τοῦ ναοῦ ὅπως συνέβαινε στ̉ Ἀρχαῖα καί στά Βυζαντινά χρόνια. Ὁ ρόλος τους δηλαδή, εἶναι κατεξοχήν στατικός. Μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου κατά δεύτερο λόγο ἔγινε καί διακοσμητικός.

Τά στενά παράθυρα σέ σχέσι μέ τό μέγεθος τοῦ ναοῦ, καί ἡ ἐναλλαγή ἀνάμεσα στά τόξα καί στά κιονόκρανα Κορινθιακοῦ καί Θεοδοσιανοῦ ρυθμοῦ ἀγαπητά στούς Βυζαντινούς, ἀναδει­κνύουν τό βάθος (φωτοσκιαστικά) καί συνάμα τό ὕψος (ἀρχιτεκτονικά), ὑποδηλώνοντας τήν συνέχεια καί τήν ἑνότητα τοῦ χώρου· τήν ἐσωτερικότητα πού ὁδηγεῖ στήν προσευχή.

Τά σχέδια τοῦ μαρμάρινου τέμπλου τῶν στασιδιῶν καί τῶν θυρῶν εἶναι πανομοιότυπα σχεδί-ων βυζαντινῶν Ναῶν (ἤ, ὅσον ἀφορᾶ τό τέμπλο, Προβυζαντινῶν μνημείων). Οἱ δυτικές θύρες ἀντι-γράφουν στήν ἐξωτερική τους πλευρά, θύρες τῆς Ἁγιά~Σοφιᾶς καί ὅλος ὁ ξύλινος ἐξοπλισμός (στασίδια, πόρτες) κατασκευάστηκε στό ξυλουργεῖο τῆς Ἱ.Μ. Ξενοφῶντος καί ὁλοκληρώθηκε ἀπό τίς ἀδελφές τῆς Μονῆς. Τά σχέδια τῶν καντηλιῶν, τοῦ χοροῦ καί τῶν πολυελαίων εἶναι πρωτό­τυπα, δικά μας, πιστά ὅμως στήν βυζαντινή παράδοσι, ἐνῶ οἱ εἰκόνες ἔχουν φιλοτεχνηθεῖ ἀπό τούς πατέρες τῆς Ἱ.Μ. Ξενοφῶντος Ἁγίου Ὄρους σέ συνεργασία μέ τίς ἀδελφές τῆς Μονῆς μας.

Στίς 19 Ὀκτωβρίου 2012 ὁλοκληρώθηκαν οἱ ἐργασίες ἀνοικοδόμησης καί στίς 21 Ὀκτωβρίου τοῦ ἴδιου ἔτους τελέσθηκαν τά ἐγκαίνια ἐπίσης ἀπό τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαῖο, μέ τήν συμμετοχή τοῦ οἰκείου Μητροπολίτη Σιδηροκάστρου κ. Μακαρίου καί τοῦ σεβαστοῦ  μας πνευματικοῦ πατρός Ἀρχιμ. Ἀλεξίου, παρουσίᾳ ἐπισκόπων, κληρικῶν καί πλήθους μοναχῶν καί λαϊκῶν φιλαγίων ἀδελφῶν μας.  

Στόν ναό τελεῖται ὁ ἑσπερινός κάθε Σάββατο, ἐπίσης ἡ Θεία Λειτουργία καί ὁ ἑσπερινός κά-θε Κυριακή, ἐνῶ εἶναι ἀνοικτός καθημερινά γιά νά ὑποδέχεται καί ν̉ ἀναπαύει τούς ἀγαπητούς μας προσκυνητές μέ τήν χάρι τοῦ Τιμίου Προδρόμου.